Nabzınız Neden Düşük? Ne Zaman Kardiyolojiye Başvurmalısınız?
Nabzınız Neden Düşük? Ne Zaman Kardiyolojiye Başvurmalısınız?
Son Güncelleme:
Kısa Cevap
Akıllı saatte, tansiyon aletinde veya rutin bir ölçümde nabzın 50'nin altında görülmesi her zaman kalp hastalığı anlamına gelmez. Düzenli spor yapanlarda, uyku sırasında ve bazı sağlıklı kişilerde kalp hızı doğal olarak düşük olabilir.
Ancak düşük nabız yeni ortaya çıkmışsa veya baş dönmesi, göz kararması, bayılma, belirgin halsizlik, çabuk yorulma, nefes darlığı ya da efor kapasitesinde azalma ile birlikteyse değerlendirilmesi gerekir.
Önemli olan yalnızca ölçülen rakam değildir. Nabzın neden düşük olduğu, kalbin hangi ritimle çalıştığı ve düşük kalp hızının kişide şikâyete yol açıp açmadığı birlikte değerlendirilmelidir.
Kozyatağı'ndaki muayenehanemizde Kadıköy, Ataşehir, Acıbadem ve Maltepe'den düşük nabız nedeniyle başvuran hastalarda da yaklaşım yalnızca ölçülen rakama göre değil; yakınmalar, kullanılan ilaçlar, muayene ve EKG bulguları birlikte ele alınarak belirlenir.
Nabız Kaç Olursa Düşük Sayılır?
Erişkinlerde istirahat kalp hızının 60 atım/dakikanın altında olması genel olarak bradikardi olarak tanımlanır. Ancak bu tanım, 60'ın altındaki her değerin hastalık olduğu anlamına gelmez.
Düzenli egzersiz yapan, herhangi bir yakınması bulunmayan bir kişide 50–55/dakika civarındaki istirahat nabzı fizyolojik olabilir. Buna karşılık daha önce nabzı 70–80 civarında olan bir kişide yeni başlayan 45–50/dakikalık kalp hızı; ilaçlardan tiroid fonksiyonlarına, sinüs düğümü hastalığından kalbin elektriksel ileti sistemindeki bozukluklara kadar farklı nedenlerle ilişkili olabilir.
Bu nedenle kardiyolojide tek başına nabız rakamı değil, o rakamın ortaya çıktığı klinik durum önemlidir.
Nabız Neden Düşer?
Düşük nabzın birçok nedeni vardır. Bunların bir bölümü normal fizyolojik değişikliklerden kaynaklanırken bir bölümü araştırılması gereken durumları gösterebilir.
1. Spor ve İyi Fiziksel Kondisyon
Düzenli egzersiz yapan kişilerde kalp, her kasılmada daha etkili biçimde kan pompalayabilir. Bu nedenle vücudun ihtiyacını karşılamak için istirahatte daha az sayıda kalp atımı yeterli olabilir.
Dayanıklılık sporları yapan kişilerde 40–60/dakika arasındaki istirahat nabızları görülebilir. ESC'nin kardiyak pacing kılavuzunda da asemptomatik, iyi antrene kişilerde düşük istirahat kalp hızlarının fizyolojik olabileceği belirtilmektedir.
Kişinin hiçbir yakınması yoksa ve klinik değerlendirmede başka bir sorun saptanmıyorsa bu durum tek başına kalp hastalığı anlamına gelmez.
2. Uyku Sırasında Nabzın Düşmesi
Kalp hızı uyku sırasında doğal olarak yavaşlayabilir. Bu nedenle akıllı saat veya benzeri cihazların gece boyunca gündüze göre daha düşük nabız değerleri göstermesi her zaman anormal değildir.
Ancak uykuda belirgin bradikardi veya ileti bozukluğu saptanan bazı kişilerde, özellikle şiddetli horlama, uykuda nefes durması veya gündüz aşırı uyku hali gibi bulgular da varsa uyku apnesi olasılığı ayrıca değerlendirilmelidir.
3. Kullanılan İlaçlar
Düşük nabzın önemli nedenlerinden biri kullanılan ilaçlardır. Özellikle beta blokerler, verapamil ve diltiazem gibi bazı kalsiyum kanal blokerleri, digoksin, amiodaron ve bazı diğer ritim düzenleyici ilaçlar kalp hızını yavaşlatabilir.
“Nabzım düştü” diye bu ilaçların kişinin kendi kararıyla kesilmesi doğru değildir. İlacın hangi nedenle kullanıldığı, nabzın ne kadar düştüğü ve hastada herhangi bir yakınmaya yol açıp açmadığı birlikte değerlendirilmelidir. Gerekli olduğunda tedavinin dozu veya içeriği hekim tarafından yeniden düzenlenebilir.
4. Tiroid ve Metabolik Nedenler
Özellikle hipotiroidi, yani tiroid bezinin yetersiz çalışması, kalp hızının yavaşlamasına neden olabilir. Bazı elektrolit bozuklukları ve metabolik sorunlar da kalbin elektriksel sistemini etkileyebilir. Açıklanamayan bradikardide bu nedenle klinik gerekliliğe göre kan tetkikleri değerlendirmeye eklenebilir.
5. Sinüs Düğümü Hastalığı
Kalbin doğal elektriksel uyarısı sağ kulakçıkta bulunan sinüs düğümünden başlar. Bu yapı kalbin doğal pili gibi çalışır. Özellikle yaşla birlikte sinüs düğümünün ve çevresindeki elektriksel dokunun işlevinde bozulmalar gelişebilir.
Bunun sonucunda sürekli düşük nabız, zaman zaman uzun duraklamalar, hızlı ve yavaş ritimlerin birbirini izlemesi veya efor sırasında kalp hızının yeterince artmaması görülebilir. Hızlı ritim dönemleri ile yavaş ritim dönemlerinin birlikte bulunduğu durum bradikardi-taşikardi sendromu şeklinde ortaya çıkabilir.
Bazı hastalarda dinlenme nabzı çok düşük olmayabilir; asıl problem yürürken veya merdiven çıkarken kalp hızının vücudun ihtiyacına uygun şekilde yükselmemesidir. Buna kronotropik yetersizlik denir. Hasta bunu çoğu zaman “Nabzım düşük” şeklinde değil, “Eskiden rahat yürüyordum, şimdi çabuk yoruluyorum” şeklinde tarif eder.
6. Kalbin Elektriksel İleti Sistemindeki Bloklar
Kalbin üst odacıklarında oluşan elektriksel uyarının karıncıklara ulaşması sırasında gecikme veya kesinti meydana gelebilir. Bunlara atriyoventriküler (AV) bloklar adı verilir.
ACC/AHA/HRS bradikardi ve ileti bozuklukları kılavuzunda da AV blokların klinik öneminin birbirinden farklı olduğu belirtilmektedir. Bazı ileti bozuklukları takip gerektirirken bazı ileri derece AV bloklar ciddi bradikardi, baş dönmesi veya bayılmaya neden olabilir.
Bu nedenle tansiyon aletinin veya akıllı saatin “nabız 45” göstermesi, düşük nabzın nedenini tek başına açıklamaz. Aynı sayı normal bir sinüs bradikardisini, ilaç etkisini, sinüs düğümü hastalığını veya AV ileti bozukluğunu temsil ediyor olabilir. Aradaki farkı ortaya koyan temel incelemelerden biri 12 derivasyonlu EKG'dir.
Düşük Nabız Hangi Belirtilere Yol Açabilir?
Kalp hızı vücudun ihtiyacını karşılayamayacak kadar yavaşladığında yeterli kalp debisinin sağlanamamasına bağlı olarak bazı belirtiler ortaya çıkabilir:
- baş dönmesi,
- göz kararması,
- bayılma veya bayılacak gibi olma,
- açıklanamayan halsizlik,
- çabuk yorulma,
- efor kapasitesinde azalma,
- nefes darlığı,
- konsantrasyon güçlüğü.
Özellikle ileri yaşlarda yeni gelişen “eskisi kadar yürüyemiyorum” veya “merdiven çıkarken hemen yoruluyorum” yakınması bazen yalnızca yaşa veya kondisyon kaybına bağlanabilir. Oysa bazı hastalarda bunun altında kalp hızının efor sırasında yeterince artmaması bulunabilir.
Güncel bradikardi ve kalp pili kılavuzlarında, özellikle sinüs düğümü hastalığında tedavi kararının yalnızca belirli bir kalp hızı değerine değil, bradikardi ile semptomlar arasındaki ilişkiye dayanması gerektiği vurgulanmaktadır.
Nabız 50'nin Altındaysa Tehlikeli midir?
Her zaman değil. “Nabız 50'nin altındaysa tehlikelidir” veya “40'ın altına düşerse kalp pili gerekir” şeklinde herkes için geçerli bir sınır yoktur.
Hiçbir yakınması olmayan, düzenli spor yapan sağlıklı bir kişide 48/dakika nabız fizyolojik olabilir. Buna karşılık daha önce böyle bir bulgusu olmayan 70 yaşındaki bir kişide 48/dakika nabızla birlikte baş dönmesi veya bayılma görülmesi farklı bir klinik durumdur. Rakam aynı olabilir; tıbbi anlamı aynı değildir.
ESC ve ACC/AHA/HRS kılavuzlarında asemptomatik fizyolojik bradikardi ile semptom oluşturan sinüs düğümü hastalığının birbirinden ayrılması gerektiği vurgulanmaktadır. Sinüs düğümü hastalığında kalıcı kalp pili kararını belirleyen herkes için geçerli tek bir minimum nabız değeri bulunmaz.
Düşük Nabız Ne Zaman Daha Ciddiye Alınmalıdır?
Aşağıdaki durumlarda kardiyolojik değerlendirme özellikle önem kazanır:
- düşük nabız daha önce yokken yeni ortaya çıktıysa,
- tekrarlayan baş dönmesi veya göz kararması varsa,
- bayılma veya bayılacak gibi olma yaşanıyorsa,
- günlük aktivitelerde belirgin yorulma başladıysa,
- efor sırasında kalp hızı yeterince yükselmiyorsa,
- nabız düşüklüğüyle birlikte zaman zaman hızlı veya düzensiz ritim atakları oluyorsa,
- bilinen kalp hastalığı varsa,
- EKG'de ileti bozukluğu saptandıysa,
- nabzı yavaşlatabilecek ilaçlar kullanılıyorsa.
Düşük nabza bayılma, ciddi nefes darlığı, göğüs ağrısı, bilinç değişikliği veya belirgin genel durum bozukluğu eşlik ediyorsa rutin muayene randevusunu beklemek yerine acil tıbbi değerlendirme gerekebilir.
Düşük Nabız Nasıl Değerlendirilir?
Amaç hastaya mümkün olduğunca çok test yapmak değildir. Öncelikle şu soruların yanıtı aranır: Nabız gerçekten düşük mü? Neden düşük? Hastanın yakınmaları bununla ilişkili mi? Altta tedavi edilmesi gereken bir neden var mı?
Kozyatağı'ndaki kardiyoloji muayenehanemizde Kadıköy, Ataşehir, Acıbadem ve Maltepe'den başvuran hastalarda kardiyoloji değerlendirmesi; öykü, kullanılan ilaçlar, fizik muayene ve EKG bulgularıyla başlar. Sonraki incelemeler herkese standart olarak değil, ortaya çıkan klinik soruya göre seçilir.
EKG
12 derivasyonlu EKG, bradikardi değerlendirmesinin temel incelemelerinden biridir. EKG ile yalnızca kalp hızına değil; ritmin sinüs düğümünden başlayıp başlamadığına, AV iletiye, kalbin elektriksel iletim sürelerine ve eşlik eden başka ritim veya ileti bozukluklarına bakılır.
Ritim Holteri
Düşük nabız sürekli değilse veya baş dönmesi, halsizlik, çarpıntı ya da bayılacak gibi olma gibi yakınmalar günün yalnızca belirli zamanlarında ortaya çıkıyorsa muayene sırasında çekilen kısa EKG tamamen normal olabilir.
Bu durumda uygun hastalarda ritim Holteri, günlük yaşam sırasında kalp hızının nasıl değiştiğini ve yakınmalarla ritim arasında ilişki bulunup bulunmadığını değerlendirmeye yardımcı olabilir. Holter; gece kalp hızının ne kadar düştüğünü, anlamlı duraklamalar olup olmadığını, hızlı ve yavaş ritim dönemlerini ve bazı ileti bozukluklarını gösterebilir.
Ancak her düşük nabızda otomatik olarak Holter takılması gerekmez. Gerekliliği ve kayıt süresi hastanın yakınmalarına ve klinik değerlendirmeye göre belirlenmelidir. Aralıklı yakınmalarda çarpıntının Holter ile değerlendirilmesi yaklaşımı da benzer klinik mantıkla ele alınır.
Efor Sırasında Kalp Hızının Değerlendirilmesi
Bazı hastalarda sorun dinlenme nabzının düşük olması değil, egzersiz sırasında kalp hızının yeterince yükselmemesidir. Özellikle günlük yaşamda veya merdiven çıkarken açıklanamayan efor kısıtlılığı bulunan uygun hastalarda egzersiz sırasında kalp hızının verdiği yanıt değerlendirilebilir. Bu değerlendirme kronotropik yetersizlik şüphesinde yararlı olabilir.
Ekokardiyografi
Ekokardiyografi (EKO), düşük nabzın nedenini doğrudan gösteren bir test değildir. Ancak eşlik eden yapısal kalp hastalığından şüphe edildiğinde kalbin kasılma fonksiyonları, kalp boşlukları ve kapakların değerlendirilmesine yardımcı olabilir. Bu nedenle düşük nabız görülen herkese rutin olarak EKO yapılması gerekli değildir.
Kan Tetkikleri
Klinik değerlendirmede gerekli görülürse tiroid fonksiyonları, elektrolitler ve bradikardiyle ilişkili olabilecek diğer metabolik nedenler araştırılabilir.
Akıllı Saatte Nabız 45–50 Görülmesi Ne Anlama Gelir?
Akıllı saatler ve diğer giyilebilir cihazlar günlük kalp hızı hakkında yararlı bilgiler sağlayabilir. Ancak akıllı saatin gösterdiği tek bir düşük değer tanı değildir. Cihazın ciltle teması, hareket, ölçüm hataları veya bazı ritim düzensizlikleri gösterilen değeri etkileyebilir.
Akıllı saatte tekrarlayan şekilde düşük nabız görülüyorsa önce şu ayrım yapılmalıdır: Gerçekten kalp hızı mı düşük, yoksa cihazın algıladığı nabız mı düşük? Özellikle düşük değerler tekrarlıyorsa veya baş dönmesi, bayılma, halsizlik ya da efor kapasitesinde azalma gibi yakınmalar eşlik ediyorsa ritmin gerektiğinde EKG ile doğrulanması daha anlamlıdır.
Düşük Nabız Kalp Pili Gerektirir mi?
Düşük nabız tek başına kalp pili takılması anlamına gelmez. Öncelikle ilaç etkisi, metabolik nedenler, uyku sırasında gelişen fizyolojik bradikardi ve diğer düzeltilebilir nedenler değerlendirilir.
Kalıcı kalp pili kararı; bradikardinin türüne, elektriksel ileti bozukluğunun derecesine, hastanın yakınmalarına ve yakınmalar ile ritim bozukluğu arasındaki ilişkiye göre verilir. Özellikle sinüs düğümü hastalığında yalnızca belirli bir nabız rakamına bakılarak kalp pili kararı verilmez.
Buna karşılık bazı ileri dereceli AV bloklarda durum farklıdır ve kalıcı kalp pili gerekliliği hastanın semptomlarından bağımsız olarak da gündeme gelebilir. Dolayısıyla asıl soru yalnızca “Nabzım kaç?” değil, “Nabzım neden düşük ve bunun benim için klinik anlamı nedir?” olmalıdır.
Kozyatağı ve Kadıköy'de Düşük Nabız İçin Kardiyoloji Değerlendirmesi
Kozyatağı'ndaki kardiyoloji muayenehanemizde Kadıköy, Ataşehir, Acıbadem ve Maltepe'den başvuran hastalarda düşük nabız değerlendirmesinin amacı yalnızca kalp hızını ölçmek değildir.
Öncelikle düşük nabzın normal bir fizyolojik durum mu, kullanılan ilaçlarla ilişkili mi, yoksa sinüs düğümü veya kalbin elektriksel ileti sistemiyle ilgili araştırılması gereken bir durum mu olduğu anlaşılmaya çalışılır.
Muayene ve EKG sonrasında gerekli görülürse ritim Holteri, efor değerlendirmesi, ekokardiyografi veya laboratuvar incelemelerinden uygun olanları planlanabilir. Amaç herkese aynı tetkikleri uygulamak değil, kişinin şikâyetleri ve klinik bulguları doğrultusunda gerekli incelemeleri seçmektir.
Akıllı saatinizde veya tansiyon aletinizde tekrarlayan düşük nabız değerleri görüyorsanız, özellikle bu durum yeni başladıysa veya baş dönmesi, bayılma, açıklanamayan halsizlik, çabuk yorulma ya da efor kapasitesinde azalma eşlik ediyorsa değerlendirme için Kozyatağı'ndaki kardiyoloji muayenehanemize başvurabilirsiniz.
Bu bilgilendirme genel niteliktedir ve kişisel tıbbi değerlendirme yerine geçmez.
Düşük Nabızda Doğru Yaklaşım: Rakamı Değil Hastayı Değerlendirmek
Düşük nabız konusunda en sık karşılaşılan yanılgılardan biri, tek bir sayının bütün hastalar için aynı anlama geldiğini düşünmektir.
Oysa 48/dakika nabız, sağlıklı ve düzenli egzersiz yapan bir kişide normal bir bulgu olabilirken başka bir hastada kullanılan ilacın etkisini, sinüs düğümü hastalığını veya kalbin elektriksel ileti sistemindeki bir problemi gösterebilir.
Bu nedenle değerlendirmede amaç doğrudan Holter, EKO veya başka bir tetkik istemek değil; önce klinik soruyu doğru tanımlamaktır. Önce hasta değerlendirilir, sonra gerçekten gerekli olan test seçilir. Bu yaklaşım hem klinik olarak daha anlamlıdır hem de gereksiz tetkiklerden kaçınmaya yardımcı olur.
Bu Yazıyı Kim Hazırladı?
Bu içerik Kardiyoloji Uzmanı Dr. Sinan Coşkun Turan tarafından, düşük nabız ve bradikardi konusunda hastaların sık karşılaştığı sorulara kanıta dayalı ve anlaşılır yanıtlar vermek amacıyla hazırlanmıştır.
Dr. Sinan Coşkun Turan, 1996 yılından bu yana kardiyoloji uzmanı olarak çalışmakta; klinik kardiyoloji, ritim bozuklukları, hipertansiyon, koroner arter hastalıkları, ekokardiyografi, Holter değerlendirmeleri ve girişimsel kardiyoloji alanlarında hasta değerlendirmesi yapmaktadır.
Kardiyoloji muayenehanesi Kozyatağı, Kadıköy / İstanbul'dadır.
Son güncelleme:
Kaynaklar
- European Society of Cardiology (ESC). 2021 ESC Guidelines on cardiac pacing and cardiac resynchronization therapy. European Heart Journal. 2021;42:3427–3520.
- Kusumoto FM, Schoenfeld MH, Barrett C, et al. 2018 ACC/AHA/HRS Guideline on the Evaluation and Management of Patients With Bradycardia and Cardiac Conduction Delay. Circulation. 2019;140:e382–e482.
Sık Sorulan Sorular
Nabız 50'nin altında olması tehlikeli midir?
Hayır. Nabzın 50'nin altında olması tek başına tehlike anlamına gelmez. Düzenli spor yapanlarda, uyku sırasında ve bazı sağlıklı kişilerde 50'nin altındaki kalp hızları görülebilir. Ancak düşük nabız yeni başlamışsa veya baş dönmesi, bayılma, belirgin halsizlik, nefes darlığı ya da efor kapasitesinde azalma gibi yakınmalar eşlik ediyorsa nedeninin değerlendirilmesi gerekir. Belirleyici olan yalnızca sayı değil, ritmin türü ve düşük nabzın hastada oluşturduğu klinik etkidir.
Nabız 40–45 olursa kalp pili gerekir mi?
Her zaman gerekmez. Özellikle sinüs düğümü hastalığında “nabız şu değerin altına inerse kalp pili takılır” şeklinde herkes için geçerli tek bir sınır yoktur. Kalp pili kararı; ritim bozukluğunun türü, hastanın yakınmaları, bradikardi ile yakınmalar arasındaki ilişki ve düzeltilebilir nedenlerin bulunup bulunmadığı birlikte değerlendirilerek verilir. Bununla birlikte bazı ileri dereceli AV bloklarda kalp pili endikasyonu yalnızca nabız değerine veya semptomlara bağlı değildir; kararın EKG ve klinik bulgular üzerinden verilmesi gerekir.
Tansiyon normal ama nabız düşükse sorun var mıdır?
Tansiyonun normal olması olumlu bir bulgudur ancak düşük nabzın nedenini tek başına açıklamaz. Bir kişinin tansiyonu normal olduğu halde sinüs bradikardisi, ilaç etkisi veya elektriksel ileti bozukluğu bulunabilir. Özellikle düşük nabız yeni ortaya çıkmışsa veya baş dönmesi, bayılma, halsizlik ya da efor kapasitesinde azalma varsa değerlendirilmesi uygun olur.
Akıllı saat sürekli düşük nabız uyarısı veriyorsa ne yapılmalı?
Öncelikle tek bir ölçüm yerine değerlerin tekrarlayıp tekrarlamadığına bakılmalıdır. Akıllı saatler yararlı takip araçlarıdır ancak tıbbi tanı koymazlar. Tekrarlayan düşük nabız değerleri varsa ve özellikle yakınmalar eşlik ediyorsa kalp ritminin EKG ile değerlendirilmesi uygun olabilir. Gerektiğinde ritim Holteri ile günlük yaşam sırasındaki kalp hızı ve ritim değişiklikleri daha uzun süre izlenebilir.
Düşük nabız baş dönmesi ve bayılma yapabilir mi?
Evet. Kalp hızı vücudun ihtiyacını karşılayamayacak kadar yavaş olduğunda baş dönmesi, göz kararması, bayılacak gibi olma veya bayılma görülebilir. Ancak bu yakınmaların birçok başka nedeni de vardır. Önemli olan yalnızca hastada hem düşük nabız hem de baş dönmesi bulunması değil, mümkün olduğunda yakınmanın ortaya çıktığı sırada ritmin nasıl olduğunun gösterilmesidir.
Düşük nabız için Holter gerekli midir?
Her hastada gerekli değildir. Muayene sırasında çekilen EKG soruyu yanıtlıyorsa Holter gerekmeyebilir. Buna karşılık düşük nabız dönemsel olarak ortaya çıkıyorsa veya baş dönmesi, çarpıntı, bayılacak gibi olma gibi yakınmalar EKG çekildiği sırada mevcut değilse ritim Holteri semptom ile ritim arasındaki ilişkiyi araştırmak için yararlı olabilir. Kayıt süresi de yakınmaların ne sıklıkta ortaya çıktığına göre seçilmelidir.
Beta bloker kullanırken nabız 50'nin altına düşerse ilaç bırakılmalı mı?
İlaç kişinin kendi kararıyla kesilmemelidir. Beta blokerler kalp hızını düşürebilir; ancak kalp yetersizliği, ritim bozuklukları, hipertansiyon veya başka kardiyolojik nedenlerle kullanılıyor olabilir. Nabzın düzeyi, hastanın yakınmaları, ilacın kullanım nedeni ve EKG bulguları birlikte değerlendirilerek doz değişikliği veya tedavi düzenlemesi gerekip gerekmediğine karar verilmelidir.
Düşük nabızla birlikte göğüs ağrısı veya nefes darlığı varsa ne yapılmalı?
Özellikle yeni başlayan veya belirgin göğüs ağrısı, ciddi nefes darlığı, bayılma, bilinç değişikliği ya da genel durumda belirgin bozulma düşük nabızla birlikteyse rutin kardiyoloji randevusunu beklemek uygun olmayabilir ve acil tıbbi değerlendirme gerekebilir.
İlgili içerikler
Randevu & İletişim
Klinik değerlendirme veya evde kardiyoloji hizmeti için iletişime geçin.